Trong tráp cưới hỏi có gì và vì sao lại có: giải nghĩa 6 lễ vật cho cô dâu trẻ
Có một chuyện mà mình gặp nhiều lần khi làm việc với các cặp đôi trẻ ở Đà Nẵng: họ đặt tráp quả cưới hỏi theo checklist mà không thật sự biết trong mâm có gì và vì sao lại có. Đến ngày ăn hỏi, cô dì chú bác hỏi "cháu biết tại sao có bánh phu thê không?", thì cô dâu chú rể lúng túng, mất điểm với hai bên gia đình.
Chuyện này không phải lỗi các bạn. Ngày nay dịch vụ trọn gói làm hết, cô dâu chú rể chỉ ký hợp đồng và ra sảnh cưới. Nhưng nghi lễ cưới hỏi vẫn là câu chuyện của hai gia đình, biết ý nghĩa từng thứ để trả lời được khi họ hàng hỏi là tôn trọng gia đình.
Mình viết bài này để anh chị đọc trước ngày ăn hỏi khoảng 1 tuần. Không cần thuộc lòng, chỉ cần nắm ý là đủ.
Trầu cau là lễ vật đầu tiên và bắt buộc trong mọi bộ tráp. Bà con hay nói "thiếu trầu cau là coi như chưa đủ lễ". Ý nghĩa lấy từ tích Trầu Cau — tình nghĩa keo sơn giữa anh em, vợ chồng, dù đi qua khó khăn vẫn quấn quýt. Số cau luôn là số chẵn (60, 80, 100 quả) đi cùng lá trầu tương xứng. Cau phải là cau tươi hái trong ngày, quả bóng, không bị đen cuống. Đây là chi tiết mà bà cụ nhà gái hay để ý.
Rượu và trà là bộ đôi dâng tổ tiên, dâng cha mẹ. Rượu mời tổ tiên nhà gái trong lễ ăn hỏi, còn trà để cô dâu dâng cha mẹ sáng hôm sau lễ rước dâu. Miền Trung thường dùng rượu nếp cẩm hoặc rượu Bàu Đá (đặc sản Bình Định gần Đà Nẵng), còn trà thì trà xanh Thái Nguyên hoặc trà sen Tây Hồ đều được. Ở Lâm Hoa gói tiêu chuẩn dùng rượu Bàu Đá và trà sen — bà con quen tone vị này rồi, không lạ.
Bánh phu thê (hay còn gọi bánh xu xê) tượng trưng cho tình vợ chồng dẻo dai, ngọt ngào và trong sáng. Bánh làm từ bột năng, dừa nạo, đậu xanh — thường đóng theo cặp 2 chiếc buộc chỉ đỏ. Sao lại đóng cặp? Vì tượng trưng cho vợ chồng luôn có đôi. Số lượng thường là chẵn: 20, 40, 60 cặp tuỳ mâm. Bánh phải trong veo mới đúng chuẩn — cái này ý nghĩa "tình yêu trong sáng, minh bạch".
Xôi gấc màu đỏ tượng trưng may mắn, hạnh phúc lan toả và sinh sôi phát tài. Số lượng thường là 5, 7 đĩa lớn — đủ để chia phần cho họ hàng thân thiết nhà gái sau lễ ăn hỏi. Xôi phải nấu bằng nếp cái hoa vàng, gấc chín đỏ tự nhiên, tuyệt đối không dùng phẩm màu. Bà con miền Trung sành ăn xôi, phẩm màu là bị chê ngay.
Heo quay hoặc gà luộc — biểu tượng của sự sung túc, đủ đầy, gia chủ có điều kiện. Nhà khá thường chọn heo sữa quay nguyên con khoảng 2 – 4kg; nhà thường có thể thay bằng gà luộc chéo cánh dâng lễ. Heo quay là "level cao" của tráp — không bắt buộc, nhưng gia đình nào chọn thường được khen "chu đáo, biết lo". Không có gì phải áy náy nếu chọn gà luộc, cứ theo điều kiện.
Mâm ngũ quả cầu ngũ phúc. 5 loại quả tượng trưng Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ, cầu 5 điều phúc (Phú, Quý, Thọ, Khang, Ninh). Miền Trung hay chọn: mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung — đọc trại thành "cầu dừa đủ xài sung", nghe rất có duyên. Miền Bắc thì chọn chuối, bưởi, phật thủ, đào, lê. Cùng ý nghĩa nhưng khác quả tuỳ vùng.
Về số mâm, miền Trung thường chọn số lẻ (5, 7, 9, 11), khác miền Bắc thường chẵn (6, 8, 10). Sao lại lẻ? Người xưa quan niệm số lẻ là "âm dương chưa cân", còn thiếu để cô dâu về nhà chồng bù đủ. Số mâm càng cao thì độ trịnh trọng càng lớn. Nhà thường 5 mâm là đủ lễ, nhà khá 7 – 9 mâm vừa vặn, 11 mâm dành cho gia đình rất khá hoặc gia đình có địa vị trong dòng họ.
Chi tiết hơn về từng bộ mâm, số lượng lễ vật cụ thể và giá tham khảo, anh chị đọc thêm tráp quả cưới hỏi phong tục miền Trung: 5, 7 hay 9 mâm? — bài đó phân tích kỹ chọn bộ nào theo điều kiện gia đình.
Nếu anh chị đặt trọn gói cưới hỏi Lâm Hoa, phần tráp quả được bao trọn trong hợp đồng — bao gồm cả đội bưng lễ nam thanh nữ tú áo dài đồng phục, giao đúng giờ ăn hỏi. Giá bộ 5 mâm từ 3.500.000đ, 7 mâm từ 5.500.000đ. Ngoài ra còn trình tự lễ rước dâu 12 bước mà cô dâu chú rể nên đọc để biết thứ tự nghi lễ ngày cưới.
Cuối cùng, tráp quả không phải để "khoe" mà để tôn trọng nghi lễ hai gia đình. Không cần đắt tiền, chỉ cần đủ và đúng. Cô dâu chú rể nắm ý nghĩa 6 lễ vật cơ bản là đã đủ tự tin trả lời khi họ hàng hỏi.
